Titel: Tikkop
Schrijver: Adriaan van Dis
Mening
Ik vond het niet echt een leuk boek. Het was een erg lastig boek om te lezen waarin in ieder hoofdstuk wel een flashback was. Hierdoor was het boek lastig te volgen. Ook was er weinig actie en stimuleerde het boek mij niet om verder te lezen. Ik heb wel veel geleerd over Zuid-Afrika en de apartheid daar want dat werd uitvoerig beschreven. Ik vond het een lastig boek om doorheen te komen en raad het ook niet aan.
Samenvatting
scholieren.com (http://www.scholieren.com/boekverslag/69830)
De zestiger Mulder komt aan in Zuid-Afrika, waar hij op uitnodiging van een vriend uit de jaren zeventig is gekomen. Deze Donald (een blanke Zuid-Afrikaan van geboorte) ontmoet hij in Parijs na een kleine veertig jaar. Mulder werd toen Marten genoemd en hij is fysiek nogal achteruit gegaan. Hij heeft een beroerte gehad, is daar weliswaar van hersteld maar hij moet veel pillen slikken. Hij neemt zijn intrede in een woonhuis in een wijk voor blanken en zijn buurvrouw Stienie waarschuwt hem ervoor weinig waardevolle voorwerpen te laten slingeren, want de kinderen uit de buurt jatten alles wat los en vast zit. Zo moet hij zijn laptop in de vrieskist opbergen. Donald, zijn Zuid-Afrikaanse vriend die hem heeft uitgenodigd, woont ook in het vissersdorp, maar dan in een wijk voor blanken. Hij is huisarts met pensioen en hij heeft een Franse vrouw Sara, die Mulder later zal ontmoeten. Daarna vertrekt ze weer naar Parijs waar ze het liefst wil blijven wonen.
Mulder verkent de omgeving die hem echter vijandig gezind is. Zo loopt hij bij één van die wandelingen een hondenbeet in zijn kuit op, waardoor hij zich als een ongewenste vreemdeling kan beschouwen..
Hij behandelt die beet oppervlakkig, maar de wond moet later toch behandeld worden in het ziekenhuis. Buurvrouw Stienie wil hem wel brengen en onderweg nemen ze op dringend verzoek van Mulder ook nog enkele andere lifters mee o.a. een jonge knul die een gebroken arm heeft. Stienie weet dat het een drugsverslaafde is en wil hem het liefst weigeren. In het ziekenhuis krijgt Mulder een injectie en een antibioticum. Op de terugweg dwingt hij Stienie om Hendrik, de jongen met de gebroken arm die in het ziekenhuis provisorisch geholpen is, weer mee terug te nemen. Ze rijden terug naar huis en daarna blijkt dat de handtas van Stieni uit de auto is gestolen. Hendrik zal daar wel schuldig aan zijn. Mulder wordt uitgenodigd op een “sundownborrel” die de blanke buren elke dag met elkaar vieren. Mulder gaat er een keer heen en hij spreekt in het Zuid-Afrikaans met de buren die het geweldig vinden. Zuid-Afrika is een heel mooi land, maar in de dagbladen overheersen de berichten over moord, diefstal, aanranding, verkrachting en corruptie. Donald die hem beloofd heeft een reisje naar het verleden te maken, belt hem af, want zijn vrouw Sara is ziek. Mulder ontmoet daarna een oesterverkoopster Charmein. Zij blijkt later de moeder van Hendrik, de tikkop, te zijn en ze verdient bovendien een centje bij als hoer. Ze wekt als ze op bezoekt komt bij Mulder om oesters te verkopen, wel zijn verloren gegane seksuele lust op. Een lustgevoel dat hij al lang niet meer kende waarschijnlijk vanwege zijn beroerte en daarna zijn pillengebruik.
Op zijn verdere zoektocht door de omgeving hoort hij van “locals” hoe men over Donald denkt (niet al te positief) en ook dat er in de leiding van de lokale overheid volop corruptie is.
Het hotel waar hij de gesprekken houdt, doet hem denken aan dat in Kaapstad, waar hij in het verleden in de parkeergarage enkele keren seks had met een Zuid-Afrikaanse hoer.
In een flashback onthult Mulder dat hij in Parijs verliefd is geraakt op Cathérine. Zij was de dochter van een Zuid-Afrikaanse blanke wijnboer. Maar ze had zich aangesloten bij de Fraternité die de apartheid van Zuid-Afrika wilde bewerkstelligen. Mulder had een keer op simpele wijze een middeleeuws handschrift uit de bibliotheek ontvreemd. Hij wilde het verkopen en de opbrengst voor het goede doel van het verzet bestemmen. Maar de broederschap was daardoor teveel in de media gekomen en de leider had hem koeriersdiensten naar Zuid-Afrika laten vervullen, zodat hij een tijdje buiten beeld is. De relatie met Cathérine was destijds geheim, omdat het in de Fraternité verboden was een relatie te onderhouden.
Op een van de dagen daarna gaan Donald en Mulder samen de omgeving verkennen. Op het strand ontdekt Donald dat er een scheepje ligt van waaruit drugshandel/ drugsmokkel wordt gepleegd. Mulder herkent de jongen met de gebroken arm in het gips. Donald wordt woest op de autoriteiten die niets aanpakken in het vissersdorp. De corruptie viert hoogtij. Hij laat nu de burgemeester waarschuwen dat er binnen het dorp in drugs gehandeld wordt. Maar die verwijt hem dat hij niet op zijn eigen terrein blijft. Bij thuiskomst ontmoet Mulder Sara die vertelt dat ze heel vaak heen en weer vliegt tussen Parijs en Zuid-Afrika. Een dag of wat later is ze inderdaad weer vertrokken en misschien blijft ze wel in Parijs. Mulder en Donald praten over de toekomst van Zuid-Afrika. Is hun droom uitgekomen? Nee, het land gaat ten onder aan corruptie en valse beloften van de leiders. De kinderen komen in aanraking met drugs (tik) en criminaliteit viert hoogtij. Ook Donald heeft zijn droom niet zien uitkomen. Hij woont immers ook in een villa in een wijk voor blanken. Zelfs de zwarten voor wie hij opgekomen is, moeten hem niet.
In het hotel is een koffer van een blanke gestolen en Mulder gaat in de wijk voor zwarten op zoek naar Charmeine. Hij ziet ook Hendrik die weer stoned is. Hij neemt zich voor de jongen financieel te steunen door hem een opleiding te geven: hij belt zijn bank in Parijs (waar het herfst is- blz. 102) om te vragen hoeveel geld hij nog heeft. Hij moet wel gaan uitkijken, want de koersen staan slecht (kredietcrisis?) Hierover krijgen Donald en Mulder onenigheid die echter een paar dagen later alweer bijgelegd is, wanneer ze samen een deel van de zogenaamde geheugenreis gaan maken. In een gecodeerde boodschap die hem terug doet denken aan de Parijse tijd, is Mulder daartoe uitgenodigd door Donald. Donald beweert dat je herinneringen zullen terug komen als je de plaatsen opnieuw bezoekt. Zo gaan ze o.a. langs het huis van Cathérines ouders, waar Mulder (Marten met zijn verzetsnaam) vaak geweest is.
Bij toeval was hij in Parijs achter de echte naam van Donald gekomen: Stephanus Louis Treghardt. Zo was hij te weten gekomen dat de vaders van Donald en Cathérine bevriend waren. Door een slordigheid was hij op een keer de envelop vergeten die hij moest ophalen en daardoor was de beweging in feite verraden, maar ook omdat Donald zijn eigen handschrift op de envelop had getoond. Catherine was opgepakt en had vijf jaar vastgezeten. Echt verraad was het niet geweest, maar toch voelde Marten zich schuldig aan de situatie.
Hij praat met Donald over de rechtvaardiging van hun verzet. Donald had er vroeger in geloofd maar bij zijn terugkeer had hij ook wel getwijfeld. Hij was een kind tussen twee culturen geworden. Wanneer ze terugrijden worden ze tegengehouden, want tijdens hun afwezigheid is er een stormvloed geweest en het halve vissersdorp staat onder water. Charmein is gewond door de stormvloed. Wanneer ze haar opzoeken in het ziekenhuis , weet ze niet waar Hendrik is gebleven. De villa van Mulder is zijn dak kwijt en het huis van Donald wordt beklad door arme vissers en andere lokale bewoners. Het verzet tegen hem groeit. Mulder heeft zich het lot van Hendrik (de tikkop) aangetrokken en wil net zo lang blijven tot ze hem gevonden hebben. Onverwacht keert Hendrik terug en zowel Donald als Mulder gaan aan de slag.
Hendrik moet natuurlijk eerst afkicken en zijn onaangepaste gedrag afleren. Af en toe raakt hij in een psychose. Maar later ontdekt hij de genoegens van het internet en dat vindt hij reuze interessant. Mulder leert hem ook dat hij steeds langer onder water kan blijven. Maar ook deze handelingen keurt de lokale bevolking af: ze zien twee blanke mannen die een bruine jongen in huis hebben gehaald. Ze verdenken hen van homoseksuele praktijken en het verzet groeit weer in het vissersdorp. Bovendien gooien ze drugs over de omheining om Hendrik weer verslaafd te krijgen. Maar er is een duidelijk verschil in levensopvatting tussen Donald en Mulder. Donald is streng en gelooft in een harde lijn (ook destijds in Parijs) Mulder houdt niet van fanatisme. Op een avond gaan ze flink aan de drank en ze bespreken hun Parijse zonden. (seks , drugs and rock and roll)
Donald praat over zijn betrokkenheid met de inwoners van het dorp, maar Mulder prikt er door heen. Donald woont gewoon in het vakantiehuis van zijn ouders en hij zet ook zijn vraagtekens bij het gedrag van Donald. Ze praten over het verraad in de Fraternité: beiden biechten hun slordigheid met de bewuste envelop van vroeger en verraad blijkt dus eigenlijk meer een slordigheid te zijn geweest. Aan het einde van de avond zijn ze stomdronken. De volgende dag is Hendrik verdwenen en hij heeft alles van waarde gewoon mee gejat (laptop en föhn) Hij is gewoon een junk gebleven. Bovendien wordt er een aanklacht tegen de dokter ingediend vanwege het verblijf van Hendrik in zijn villa.
Donald en Mulder verlaten het dorp en vertrekken naar het hotel in Kaapstad, waar Mulder vroeger het hoertje had geneukt in de garage. Hij had haar ook een keer het hotel willen in smokkelen, maar ze was door de mand gevallen bij enkele vragen van de kelners. Ze ging voor een Amerikaanse door, maar ze wist niet waar LA voor stond.
Mulder constateert dat Donald nu eigenlijk nergens meer bij hoort: het dorp waar hij vroeger voor heeft gestreden, wil hem niet meer. Ze nemen afscheid van elkaar met een soort padvindersgroet.
Mulder heeft tijdens zijn eerste dagen in Zuid-Afrika een kaartje van een prikbord in een supermarkt afgehaald waarop stond dat je een gevangene een brief zou kunnen schrijven. Hij gaat die brief nu schrijven aan een willekeurige gevangene. Hij moet twee keer opnieuw beginnen , maar de derde keer schrijft hij een brief over de gevangenissen waarin de leider van de Parijse beweging Duriez heeft gezeten. Hij neemt afstand van het fanatisme van Duriez. Hij spreekt de gevangene moed in om hem in een mooie toekomst te laten geloven. Hij doet de brief ook daadwerkelijk op de bus. Hij neemt zich voor mensen te laten zijn zoals ze zijn en hun niet zijn eigen waarden en normen op te dragen. Van een afstandje mensen bekijken zou het beste zijn. Misschien zou hij in Parijs ooit nog een Cathérine terug kunnen vinden.
Op het vliegveld ontmoet hij nog een Nederlandse zakenman die het over de invloed van de islam heeft en die ook nog een bang is dat de zwarten het in Afrika helemaal zullen overnemen. Mulder zegt dat dit laatste wel de bedoeling is. Daarna scheiden hun wegen. Mulder beseft dat het nog niet meevalt om je niet met de ander (de medemens) te bemoeien.
Opdracht E collage
De vlag van Zuid-Afrika staat voor het land waarin het verhaal zich grotendeels plaatsvindt. De vlag van Frankrijk staat voor de plek waar de hoofdpersonen elkaar ontmoeten, namelijk het voorbereiden van het verzet tegen de apartheid. De Nederlandse vlag staat voor het land waar Mulder, de ik-persoon, vandaan komt. Ook staat het voor de taal die veel op het Afrikaans lijkt, veel van de tekst in het boek is ook in het Afrikaans en staat het voor de vele blanke Nederlanders op de duinen rondom het dorp die vooral het slachtoffer werden van de zwarte criminaliteit. Op de achtergrond zie je Hendrik, een tikkop. Hij is verslaafd aan tik, een drug die wordt uitgedeeld op het schoolplein in een vissersdorp in Zuid-Afrika. Hendrik brengt de Hoofdpersonen dichter bij elkaar omdat zij voor hem willen zorgen. In het vissersdorp ging het steeds slechter na de afschaffing van de apartheid. De blanken werden erg bang en de criminaliteit nam flink toe. Hierdoor raakte bijna alle jongeren verslaafd aan tik. Terwijl de vaders aan het vissen waren stalen zij alles wat los of vast zat. Het woord verzet staat voor het verzet van de hoofdpersonen tegen de apartheid, maar ook het verzet van Hendrik tegen de hoofdpersonen. Mulder verzet zich ook tegen zijn herinneringen van het verleden. Hoewel de apartheid officieel is afgeschaft bestaat het in het boek nog steeds wel onofficieel, blank en zwart zijn nog steeds sterk gescheiden en de meeste blanken willen niks van de zwarten weten. De hoofdpersonen verzetten zich tegen deze gedachte en proberen zo de apartheid te verbreken.
